Më 1 qershor të vitit 2020 kompania Kelkos e kishte paditur aktivisten Shpresa Loshaj duke i kërkuar 100 mijë euro. Kjo kompani kishte ngritur disa pretendime për shpifje dhe dëmtim të reputacionit nga deklaratat e Loshajt e cila i kishte bërë publikisht, por edhe përmes disa letrave që ua kishte dërguar institucioneve relevante.
“Për më tepër, më datë 13 maj 2020, në profilin e saj në Facebook, e paditura ka shpërndarë një video, duke kontestuar ligjshmërinë e hidrocentraleve të paditësit, dhe duke deklaruar se paditësi është duke kontribuuar në shkatërrimin e mjedisit dhe natyrës, të gjitha këto në mungesë të Lejes Mjedisore”, thuhet ndër të tjera në padinë e Kelkosit.
Përgjigjja në padi ishte e menjëhershme nga avokatja Rina Kika. Ajo radhiti një sërë faktesh dhe argumentesh se pretendimet e paditësit nuk qëndrojnë, si dhe paraqiti komunikime zyrtare të institucioneve të Kosovës për dëmet që janë bërë gjatë ndërtimit dhe operimit të hidrocentraleve.
Në përgjigje në padi theksohet se në rastin konkret, deklarimet e Loshajt lidhur me operimin e hidrocentraleve të Kelkosit pa licencë dhe pa leje mjedisore mbështeten në informata publike zyrtare të publikuara nga ZRrE që janë përpiluar posaçërisht për hidrocentralet me të cilat operon Kelkos në Grykën e Deçanit.
“Sa i përket pretendimit se e paditura ka shpifur kur ka deklaruar se paditësi nuk ka pasur leje mjedisore, në njërën anë paditësi e cilëson si shpifje deklaratën e të paditurës se paditësi nuk posedon Leje Mjedisore (shih Padinë për shpifje, paragrafi 1.5.), ndërsa në anën tjetër bie në kundërshtim me veten duke e pranuar se nuk posedon Leje Mjedisore (shih Padinë për shpifje, paragrafi 1.15.)”, thuhet ndër ë tjera në përgjigje në padi.
Në përgjigje në padi theksohet se deklaratat e të Loshajt, si deklarime faktike gëzojnë mbrojtje edhe sipas standardeve të vendosura nga Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GjEDNj), praktika e së cilës mbizotëron në të drejtën tonë vendore sipas nenit 53 të Kushtetutës.
Aty theksohet se këtë padi e cilësojnë SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) – Padi Strategjike Kundër Pjesëmarrjes Publike dhe thuhet se dëmet ndaj mjedisit dhe llogaridhënia e kompanive për shkaktimin e tyre janë çështje me interes publik, prandaj debati publik lidhur me këtë çështje nuk bën të frenohet e dekurajohet me miratimin e padive SLAPP.
Padisë së Kelkosit nuk i shpëtoi as Adriatik Gacaferri, i cili kishte fotografuar hidrocentralin Lumbardhi II dhe lumin pa ujë, duke e postuar në rrjetin social Facebook dhe duke shprehur pakënaqësi dhe shqetësimin e tij për këtë situatë. Për dallim nga Loshaj, që ia kërkonin 100 mijë euro, Gacaferrit që i kishte shkuar padia me 9 korrik 2020, ia kërkuan 10 mijë euro si dëmshpërblim.
Në padinë e Kelkosit theksohet se deklarata Gacaferrit ka kulmuar me dëmtimin e reputacionit të tyre si një ndërmarrje e respektuar në shoqërinë kosovare dhe një investitor i madh në energjinë e gjelbër në Kosovë.
Në padi theksohet se Kelkosi mund ta dëshmojë se në ditën kur i padituri postoi fotografinë dhe përditësoi statusin në Facebook, hidrocentrali Lumbardhi II ka qenë jashtë funksionit. Sipas tyre, ky fakt e bënë të pamundur që ndonjë sasi e ujit të jetë futur në gypa.
“Përkundrazi, rubinat e HEC Lumbari II e kanë lënë 100% të ujit në lumin Lumbardhë të paprekur”, thuhet ndër të tjera në padi.
Ndërkaq në përgjigjen në padi që e ka bërë avokatja Rina Kika theksohet se deklarata e Gacaferrit gëzon mbrojtje brenda të drejtës së lirisë së shprehjes si e drejtë fondamentale njerëzore e garantuar me nenin 40 të Kushtetutës së Kosovës.
Në përgjigje në padi thuhet se deklarata e Gacaferrit mbrohet ligjërisht, pasi pjesa e parë përbën deklaratë me interes publik, ndërsa pjesa e dytë është shprehje opinioni, ndaj të dyja shqyrtohen veçmas.
Aty theksohet se deklarata e të Gacaferrit gëzon mbrojtje si deklaratë e shprehur për një çështje me interes publik për të cilën ai nuk mund të mbahet përgjegjës për shpifje për shkak se e ka mbështetur deklaratën e tij për kalimin e 100% të ujit në gypa me vëzhgimin e vendit ku e ka bërë fotografinë.
Lidhur me këtë çështje, Preportr ka kontaktuar me Adriatik Gacaferrin, por ai nuk ka dashur të flasë dhe theksoi se ka disa vite që nuk po merret me çështjen e hidrocentraleve.
Kelkos: Paditë i tërhoqëm vullnetarisht
Më 20 tetor të vitit 2021 Koalicioni ad-hoc i organizatave të shoqërisë civile dhe aktivistëve kanë njoftuar se Kelkos ka hequr dorë nga paditë për shpifje ndaj Shpresa Loshaj dhe Adriatik Gacaferrit,. Tërheqja e padive ndodhi pas një debati të madh publik dhe shumë reagimeve lidhur me këtë çështje.
Avokatja Rina Kika ka thënë se Kelkos e ka ditur se nuk mund të fitojë me këto padi të pabaza në gjykatë dhe se qëllimi asnjëherë nuk ka qenë që ata ta fitojnë procesin, qëllimi ka qenë frikësimi i aktivistëve që i kritikojnë operimet e kësaj kompanie.
“Ata kanë hequr dorë nga të dy paditë, pa asnjë kusht dhe menjëherë. Padi të tilla që tentojnë ta heshtin debatin publik për çështje të interesit publik siç është mbrojtja e ambientit janë të dëmshme dhe duhet të kundërshtohen fuqishëm nga të gjithë”, ka thënë Kika.
Nico Kollmann nga Kelkosi thotë se paditë ndaj Shpresa Loshajt dhe Adriatik Gacaferrit janë tërhequr vullnetarisht, “me qëllim deeskalimin e tensioneve dhe krijimin e hapësirës për një dialog më konstruktiv dhe të bazuar në fakte”.
Ndërkaq në pyetjen se a ishin këto padi SLAPP me qëllim që të frikësonin aktivistët që të mos merren me këtë çështje, ai thotë se ky përshkrim është i pasaktë dhe se veprimet ligjore janë ndërmarrë për të mbrojtur të drejtat e tyre legjitime dhe reputacionin kundër akuzave të rreme, në përputhje me ligjin në fuqi.
Lëvizja FOL ka qenë e angazhuar në mbrojtjen e dy aktivistëve mjedisorë. Mexhide Demolli drejtoreshë në këtë organizatë thotë se së bashku edhe me organizata të tjera të shoqërisë civile, i kanë vlerësuar këto padi si SLAPP.
“Shumat e kërkuara për dëmshpërblim ishin mjete për të ushtruar presion financiar dhe psikologjik mbi individët që kritikonin operimet e kompanisë "Kelkos Energy" në Grykën e Deçanit”, thotë Demolli.
Ajo thotë se këto padi kanë një efekt frenues në shoqëri. Edhe pse në rastin konkret aktivistët si Shpresa Loshaj treguan guxim dhe nuk u tërhoqën dhe ishte kompania Kelkos e cila i tërhoqi paditë pas presionit të madh të shoqërisë civile.
Shumat e kërkuara për dëmshpërblim ishin mjete për të ushtruar presion financiar dhe psikologjik mbi individët që kritikonin operimet e kompanisë “Kelkos Energy” në Grykën e Deçanit.
“Ekziston shqetësimi nga se këto padi mund t'i bëjnë aktivistët e tjerë të vetë-censurohen, nga frika e proceseve të gjata gjyqësore dhe kostove të larta. Ajo që tashmë dihet është se qëllimi i padive SLAPP nuk është drejtësia, por lodhja dhe shterimi i burimeve të atyre që guxojnë të flasin”, theksoi Demolli.
Loshaj: Tentuan të më heshtin dhe t’i frikësojnë ata që mund të flisnin
Shpresa Loshaj na tregon përvojën lidhur me padinë që ishte bërë ndaj saj. Ajo thotë i është dukur e çuditshme dhe shokuese se si një kompani e huaj mund të vijë të bëjë padi të pabazuara dhe të tentojë të heshtë qytetarët e Kosovës. Loshaj thotë se në njërën anë e kuptoi se pse shumë njerëz në Kosovë kanë frikë të flasin hapur, por në anën tjetër ishte e befasuar për të mirë me përkrahjen që e mori nga shoqëria civile.
Ajo thotë se fillimisht nuk ka pasur asnjë ndrojtje apo frikë nga kjo padi për shkak se i kishte faktet mbi të cilat kishte folur dhe e kishte ndërtuar aktivizimin e saj për mbrojtjen e Lumëbardhit të Deçanit.
Ndërkohë, thotë se kishte filluar ta kuptojë se çfarë po ndodhte me lëndët e Kelkosit në gjykatat e Pejës dhe të Deçanit. Ajo thotë se mori vesh se një qytetar i Deçanit ishte gjobitur për arsye se kishte tentuar t’i largonte makineritë e Kelkosit nga livadhi i tij, pasi që ata kishin hyrë pa leje dhe pa dijeninë e tij për të hapur kanale në pronën e tij.
“Gjykatësi që kishte lëndën time në Deçan e kishte shqiptuar atë gjobë me arsyetimin se ai qytetar e kishte ngritur zërin gjatë komunikimit me punëtorët e Kelkosit”, na tregon ajo.
Loshaj thotë se kur e ka parë këtë rast, për te u bë e qartë se vendime të tilla dërgonin një mesazh për qytetarët e Deçanit që të qëndronin të heshtur.
“Mendoj se pikërisht kështu filloi heshtja që për shumë kohë e mbuloi Deçanin”, thotë ajo, duke shtuar se përmes kësaj padie kanë dashur të sigurohen që jo vetëm ta heshtin atë, por t’i frikësojnë të gjithë ata që mund të flisnin.
“Disa zëra që dikur kanë qenë shumë të zëshëm në mbrojtje të Lumëbardhit sot pothuajse janë shuar. Kjo tregon se presioni dhe frika që krijohet nga padi të tilla mund të ndikojë që njerëzit të tërhiqen ose të heshtin, edhe kur e dinë se çështja është e drejtë”, u shpreh Loshaj.
Ajo na tregon se si edhe qytetarët e tjerë i kanë sugjeruar të ketë kujdes sepse mund të ketë edhe pasoja të ndryshme duke përfunduar edhe në burg. Kjo sipas saj ishte një tregues për besimin e qytetarëve në sistemin e drejtësisë.
Disa zëra që dikur kanë qenë shumë të zëshëm në mbrojtje të Lumëbardhit sot pothuajse janë shuar. Kjo tregon se presioni dhe frika që krijohet nga padi të tilla mund të ndikojë që njerëzit të tërhiqen ose të heshtin, edhe kur e dinë se çështja është e drejtë.
“Kur njerëzit nuk i besojnë gjykatave, frika nga padi të tilla bëhet edhe më e madhe, dhe në këtë rast frika ishte reale”, thotë Loshaj.
Sipas saj, nga Kelkos e kanë ditur se ndikimi i tyre nuk do të kishte efekt tek ajo, për faktin se ajo nuk jetonte në Kosovë, kishte jetën, punën dhe familjen në Kanada, prandaj nuk kishin ndonjë mënyrë që ta lidhnin me presione përmes punës apo familjarëve. Megjithatë, sipas saj ka pasur presione indirekte, por edhe kërcënime të ndryshme që kanë filluar që nga dera e shtëpisë së saj.
“Edhe disa persona nga fshati im e kanë ndjerë një presion nga Kelkos, ose më saktë nga Komuna e Deçanit, e cila aktivizmin tim e shihte si rrezik. Ka pasur disa raste kur janë përdorur mënyra të ndryshme për të më heshtur, gjë që më kanë vënë edhe jetën në rrezik”, thotë Loshaj, duke shtuar se ka qenë fat i mirë i saj që gjithmonë ka qenë e shoqëruar me bashkëshortin e saj. Ndërkaq, thotë se vazhdimisht ka qenë e kujdesshme në lëvizjet e saj.
“Ndoshta do të vijë një kohë që do të jam e hapur për ato përjetime”, thotë ajo.
Hulumtimi i plotë:
Artikuj të ngjashëm
